• امروز دوشنبه یازدهم فروردین 1399 

مقالات سازمان اوقاف

گروههای مقالات
مطالب ویژه

پیامک

نقش رسانه در ترویج فرهنگ وقف

نقش رسانه در ترویج فرهنگ وقف

مقاله

 شنبه 8 اسفند 1394   1241  0      


مقاله
شنبه 1 بهمن 1390    
عنوان مقاله : مروری بر نقش رسانه های جمعی در ترویج و توسعه فرهنگ وقف با تاکید بر رسانه ملی
گردآورنده: .
مقدمه :
رسانه مهم ترین وسیله در ایجاد هر گونه ارتباط و رابطه ای از روابط میان فردی گرفته تا ارتباطات جمعی هستند . رسانه قادرند تغییر و تحولات چشمگیری در جوامع بوجود آورند . رسانه های ملی به عنوان عضو ثابت در هر خانواده ای ، بیشترین زمان ارتباطی را نیز با اعضای خانه برقرار می کنند . شبکه های استانی صدا یا سیما برا ی کسب و حفظ چنین موقعیتی ، رسانه های جمعی از قالب ها و سبک های متنوع و متمایزی بهره مند هستند که هر کدام با توجه به شرایط خاصی مورد استفاده قرار می گیرند.در میان قالب های تولید ، اخبار و برنامه های نمایشی از جایگاه ویژه ای برخوردار است.
رسانه ها با اطلاع رسانی مستمر و انعکاس خبری و نمایش های سریالی برنامه های نمایشی به عنوان منابع تغذیه ای مخاطبان هستند که خواهان برطرف کردن نیازهای اطلاعاتی درباره رویدادهای استانی ،منطقه ای و ملی و فراملی هستندو تمایل دارند تا حد امکان به ارضای نیازهای خود به شکل کاملا"عینی و بی واسطه ی دست یازند . بنابراین رابطه ی رسانه و مخاطب خصوصا ”در بخش فعالیت های نمایشی ، مستند های گزارشی و بخش های اطلاع رسانی از حساسیت های ویژه ای برخوردار است که رسانه ها در این حوزه ها می بایست نهایت دقت و وسواس را به خرج دهند تا در جذب مخاطب و نگهداری آنان بتوانند جلوداری و هدایت آنها را بر عهده گیرند .
اما در ارتباط با مولفه ی وقف می توان با جرات عنوان کرد که وقف ، همزاد دین مبین اسلام بوده و گواه این حقیقت ، تلاش امیرالمومنین علی (علیه السلام) در ایجاد نخلستان و حفر چاه و وقف آنها برای جامعه اسلامی است . اوج شکوه وقف درخشش تمدن اسلامی ، مقارن با دورانی است که بیشترین موقوفات در تاریخ اسلام پدید آمده است ، به گونه ای که اوج تمدن اسلامی ، اوج وقف را  نیز شاهد می باشیم .  وقف موضوعی علمی و عنصری تاثیر گذار در حوزه های فرهنگ ، حقوق و اقتصاد ملی است .
حال این وظیفه رسانه های ارتباط جمعی علی الخصوص رسانه ملی است که برای گسترش وقف نهادینه نمودن آگاهی های همگانی در ارتباط با وقف که برکات آن بر طبق نیات واقفین به متن اصلی جامعه برگشت خواهد کرد از تمام ظرفیت وقف قابلیت های رسانه ای بهره جویند . لذا در این مقال تلاش خواهد شد تا به مخاطبان جلسه ارائه شود که رسانه ملی و شکبه ها ی استانی یا سراسری صدا و  یا سیما می توانند به موضوع تبلیغ وقف ، حفظ و احیای موقوفات و تبدیل بقاع متبرکه و امامزادگان به قطب اقتصادی و فرهنگی در جهان شد.
طرح مسئله ، ضرورت و اهمیت آن :
در دنیای کنونی امروزه رقابت های انواع رسانهای مکتوب ، مدرن ، الکترونیکی و تعاملی حائز توجه بوده و این رسانه ها برای باقی ماندن در صحنه رقابت از هیچ اقدامی فروگذار نمی باشند ، هر رسانه ای در فعالیت های عمومی و روزانه خود بدنبال آن است که بتواند مخاطبان بیشتر را جذب کرده و میزان پذیرش همگانی و مقولیت عامه را در میان مخاطبان خود به ارمغان آورد ، رسانه های ارتباط جمعی علی اخلصو شبکه های صدا یا  سیما در کشور باید طوری عمل کند تا اعتماد را که یکی از مهم ترین سرمایه های اجتماعی است ، توسط مخاطبان نسبت به آنها حفظ شود . ارائه اطلاعات درست ، به موقع و عین ، رعایت شیوه ها ی صحیح اطلاع رسانی ، پرهیز از تناقض ، تحریف و سانسور از جمله مواردی است که یک رسانه را در دستیابی  اهدافش کمک کند .
در میان رسانه های بی شمار در جهان ، صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران یکی از گسترده ترین و متنوع ترین آرایش ها ی رسانه ای ، شبکه های رادیویی و تلویزیونی به شمار می رود .  رسانه ملی با هشت شبکه سراسری تلویزیون ، دو شبکه رادیویی و بیش از 34 شبکه استانی و شهرستانی "رادیویی و تلویزیونی"  به صورت شبانه روزی در جهت اعتلای فکر و زندگی روزمره با محورهای دین ، اخلاق ، امید و آگاهی در تلاش است .
در رسانه ی ملی برنامه های نمایش ، مستند های گزارشی و اخبار از جایگاه ویژه ای برخوردار است و برای انعکاس رویدادها ، حوادث ، ... از همه نقاط جهان با توجه به سیاست های اجرای افق رسانه و خطوط تعیین شده اطلاع رسانی اقدام می نماید.
با توجه به اینکه یکی از مولفه های ثابت الگوی ارتباط ، مخاطب است که امروزه در اکثر نظریه ای مهم ارتباطی و رسانه ای قویترین و با اهمیت ترین عنصر تلقی می شود ، ضروری می نماید تا رسانه برای جذب و نگهداشت مخاطب باید به سلایق ، علایق ، خواستها و نیازهای رسانه ای وی توجه کرده و در برنامه های خود لحاظ کند . بنابراین بررسی و مرور حاضر بدنبال دستیابی به نظرات ، علایق و خواسته های رسانه ای مخاطبان در امر وقف برای نگهداشت آنها و همچنین شناسایی خواسته های مردم در جهت جذب و تبدیل آنها به مخاطب دایمی میباشد.در مقاله حاضر سعی بر آن است تا عواملی که در جذب مخاطبان  و بالا بردن رضامندی و در نتیجه پذیرش اطلاعات ارائه شده موثر هستند؛ را احصاء و شناسایی کرده و راهکارهای عملی بالابردن کیفیت برنامه هیا تولید درجهت مقبولیت بیشتر مطالب در مخاطبان  باشد ؛ از این رو نوشته درتلاش خواهد بود با هدف یاری دادن به مسئولان و متولیان محترم اوقاف و امور خیریه در گستره ملی و استانی با تولید بسته های مناسب رسانه ای در راستای هر چه پر بار کردن محتوا و تکوین اشکال و سبک های ارایه این مطالب عمل کرد.
پرسش آغازین:
با توجه به موضوع مقاله ، سئوال اصلی عبارت است از؛  چگونه می توان از ساختارها و قالب های متنوع برنامه سازی برای ترویج و گسترش وقف در جامعه ایرانی و پذیرش عمومی آن اقدام کرد.
ضرورت و اهمیت :
دنیای امروز رسانه ها بویژه رسانه های ارتباط جمعی پر از حواشی و چالش هایی است  در ارتباط با الگوی خطی فرستنده ، پیام گیرنده و مولفه های دیگر آن ، اتفاق می افتد . رسانه ها هر روز باید به دنبال انعکاس اخبار ، رویدادها و حوادثی باشند که مردم جهان در هرنقطه و مکانی نیاز به شنیدن ، خواندن و دیدن آن دارند . مردمی که بعد از یک روز کاری و برای تخلیه هیجانات ، تغذیه اطلاعاتی ، تربیتی و ترویجی در منازلشان با رسانه های جمعی علی الخصوص رادیو و تلویزیون ارتباط بهتر و بیشتر دارند . اما نکته اینجاست که با کدام شبکه و کانال ارتباط جمعی این ارتباط موثر است ، این موضوع از یک طرف بستگی به علایق و سلایق و خواسته های مخاطبان  دارد و از سوی دیگر سیاست ها ، روش ها و منافع رسانه نیز در میان است . موضوع کلیدی آن است که رسانه ها بیشتر نیزمند مخاطب می باشند تا مخاطب نیاز به رسانه داشته باشد . از این منظر مخاطب فعال است و رسانه مجبور  می باشد تا خواسته های وی را برآورده سازد  و رسانه هم باید مخاطب محور بوده و در راستای خواسته های وی اقدام به تولید و پخش نماید. برای در جریان بودن و آگاهی از وضعیت رسانه و مخاطب ، ضرورت دسترسی به عقاید ، افکار خواسته ها ، علایق و سلایق باید در رئوس کار یک رسانه باشد واین هم از طریق بررسی ها و پژوهش های مستمر و مداوم دست یافتنی است .
با توجه به تغییر ، تحول و پویایی دنیا به طور مستمر ، انسانها نیز در طول زمان تغییر و تحول می یابند . فلذا ضروری می نماید تا به طور مداوم با شناخت وضعیت و شرایط حال آنها در پیشبرد اهداف رسانه موفق تر عمل کرد. جنبه دیگر که اهمیت فراوانی برای رسانه دارد ، به روز بودن و شناخت رقبا و سیاست های آنها ست ، که با انجام بررسی در این زمینه می توان در راه جذب ، پذیریش و نیز تاثیر گذاری بر آنها راه کارهای بهتر و موثر تری را اتخاذ کرد تا رسانه ملی و مخصوصا"رسانه تلویزیون در مسیر خود بهتر و موفق تر باشد . بعد دیگر این بررسی آن است که رسانه های ارتباط جمعی در ارائه برنامه های تولیدی کیفی و جانمایی پیامهای آموزشی ، ترویجی مربوط به ابعاد و تاثیرات وقف احتمال دارد به روزمرگی ، انحراف ، عدم شناخت مسیر کهنه گی و سایر موارد که برای دوام رسانه ها کاملا"مضر هستند ، دوچار شوند. لذا در این زمینه پژوهش و مرور بهترین راهکار و راه چاره است تا رسانه های ارتباط جمعی خود را در برابر مخاطبان  ، مردم ، رقبا و هر آنچه که رسانه باید در توان خود تلاش کند ، مراقبت نماید.  برای همین انجام همایش ها و ارائه مقالات از زوایا و ابعاد گوناگون ضروری بوده تا خواسته های مسئولان و متولیان در امر رسانه و اوقاف و امور خیریه کشور دست پیدا کنند.
مطالعه و مرور بر مبانی نظری  مقاله
در مورد  اینکه چرا برخی افراد یا اقشار از رسانه ها استقبال می کنند و یا نسبت به آنها بی تفاوت هستند ، دیدگاه ها و نظرات متفاوتی وجود دارد .  بر اساس نظر بسیاری از صاحب نظران اجتماعی ، جوامع امروزی در واقع بسیار پیچیده هستند . انسانهای جوامع کنونی بسیار بیشتر از جوامع پیشین در معرض به خطر افتادن از طرف جوامعی دیگر می باشند و همچنین بیشتر می توانند در فرصت هایی که در شهرها و کشور های دیگر وجود دارند سود بجویند به عقیده یکی از صاحب نظران اجتماعی غربی یکی از ویژگی های جوامع مدرن از جا کندگی می باشد ، یعنی اینکه روابط اجتماعی وابسته به محیط ها و زمینه های محلی نبوده و می توانند در گسترده وسیعی از زمان –مکان صورت گیرند ، بنابراین دارا بودن اطلاعات از محیط های دیگر می توانند به فرد در ایجاد و مدیریت ارتباطات مهم کمک فراوان برسانند . به نظر همین اندیشمند اجتماعی انسانها با دستیابی به اطلاعات از مناطق مورد علاقه شان از مرزهای زمینی گذر کرده و زمان را نیز به فراموشی می سپارند. همچنین ، امروزه انسانها افراد عاقل و فعالی در نظر گرفته می شوند که نسبت به نفع یا پاداش های آنی  "اطلاع داشتن از حوادث و رویدادهای روز" و منافع یا پاداش های آتی "نیاز های معرفتی خود"آگاهی نسبی دارند و بر مبنای محاسبه سود و زیان حاصل از یک کنش ، نسبت به انجام آن مبادرت می ورزند .  ارزیابی مزایا و هزینه های اجتماعی یک کنش و در نتیجه سودمند دانستن آن کنش نیز همواره برمجموعه ای از اطلاعات و دانش ها استوار است .
البته میزان تاثیر پذیری افراد از رسانه های گوناگون ، به میزان اعتماد افراد به رسانه ها و همچنین سودمند تلقی کردن اطلاعات و تفاسیر رسانه ها نیز بستگی دارد . همچنین به عقیده متفکران علوم رسانه ای همزمان با جریان اطلاعات توسط رسانه های همگانی در یک جامعه ، بخشی از مردم که شرایط اقتصادی و تحصیلاتی بهتری دارند ، دسترسی بهتر ، بیشتر و سریعتری نسبت به بخشی از مردم که وضع معیشتی نامناسب تر دارند ، به دست میآورند در جریان اطلاعات آنچه مهمتر است مخاطب به عنوان بخش مهمی از الگوی ارتباطی است . در این زمینه و برای درک بیشتر رابطه رسانه و مخاطب که پیام واسطه ارتباط آنهاست ، بایستی مخاطب رابیشتر شناخت .
مفهوم مخاطب در دنیای امروز
مفهوم مخاطب در روزهای نخست گسترش مطالعات ارتباط جمعی ، به جمع دریافت کنندگان همزمان در نقطه پایان فرآیند خطی انتقال اطلاعات اطلاق می شد . این مخاطبان  معمولا"هدف تبلیغات و اثر گذاری رسانه ها یا آحاد جمعی بودند که اطلاعات و برنامه های سرگرم کننده رسانه ها را می خریدند . برداشت فوق از مخاطبان  بتدریج جای خود به نگرش از دریافت کنندگان رسانه داد که کم و بیش فعال ، مقاوم در برابر اثرات رسانه ها و در پی علایق و خواسته ها ی خویش با توجه به زمینه های فرهنگی و اجتماعی خود بودند . فرآیند ارتباطی نیز به ویژه به عنوان فرآیندی مشاوره ای ، دوسویه و تعاملی ، مجددا مفهوم بندی شده است . این باور که مخاطبان  مدتی ثابت و بی تحرک در برابر فریبکاری و اثر گذاری رسانه ها هستند ، امروز بی اعتبار است . از هر زاویه ای که به مسئله گزینش و استفاده از رسانه ها بنگریم ، و در اهمیتی که مخاطبان  برای رسانه ها قایل می شوند ، می توانیم تاثیر قوی و حتی تعیین کننده عوامل اجتماعی و موقعیتی را مشاهده نماییم .
رسانه های جمعی نوعا"توسط مخاطبان شان در درون چارچوب پیچیده ای از انتظارات و قضاوت ما در نظر گرفته می شوند و این انتظارات و قضاوت ها هم از ویژگی عمومی و اجتماعی رسانه اقتباس می شوند و هم از اهمیت رسانه ها در زندگی روزمره مخاطبان  و لذتی که میتوانند به مخاطبان  خود بدهند .  مخاطبان  توسط خود مردم و بر اساس علایق ، توانایی ها ، سلایق ، نیاز ها ، توجیهات ، هویت ها و تجارب اجتماعی و فرهنگی شان تعریف می شوند . بر اساس این رویکرد ها با یک نوع واحد از تجمع اجتماعی سر و کار نداریم ، بلکه با انواع بسیار متفاوتی روبرو خواهیم بود که همگی در خور  مخاطبنامیده شدن هستند .مخاطبان در انواع و مقوله های مختلفی می توان تعریف نمود: هواخواهان رسانه ای ، گروه های اجتماعی و سیاسی ، گروه های بومی ، اجتماعات محلی ، مصرف کنندگان اطلاعات ، گروه های دارای علایق ویژه ، خورده فرهنگ ها ، شیوه های زندگی و فرهنگهای سلیقه ای اجزای بارز و امثال آن را شامل می شود . پیچیدگی و تنوع شکل گیری مخاطبان  از هر گونه بیان ساده یا تشریح واحد جلوگیری می نماید . به طور قطع می توان چنین نتیجه گیری کرد که مخاطبان  بندرت همان هستند که مینمایند. مخاطبان  غالبا"جمع ها متغیری هستند که مرزهای مشخص ندارند ، انگیزه ها و جهت گیری های مخاطبان همیشه آشفته هستند و حتی در برخی مواقع هم هیچ انگیزه ای برای استفاده رسانه ای خود ندارند . بعلاوه حتی اگر انگیزه های مخاطبان  شفاف تر و دارای آشفته گی کمتری نیز می بود بازهم نمیشد آنها را تنها از روی محتوای مصرف شده خواند . شواهد موجود نشان می دهند که مخاطبان  هنوز بین رسانه های مختلف تفاوت می گذارند این کار را با توجه به کارکردها یا کاربردهای اجتماعی رسانه ها انجام می دهند؛ یا براساس مزایا و مضرات منسوب به آنها . اگر چه مخاطب به طور ساده به خوانندگان ، بینندگان و شنوندگان یکی از کانالهای رسانه ای یا در محتوی و نمایش اشاره دارد ، اما همین واژه ساد ه و یگانه برای اشاره به واقعیتی به کار می رود که به طور روز افزون در حال پیچیده تر و متنوع تر  شدن است . واژه مخاطب نگهداشته شده است ، اما موضوع آن به طور مستمر و متنوع در حال دگرگونی است ، معنی کامل مخاطبان  یک رسانه  در طول زمان و از مکانی به مکان دیگر متفاوت خواهد بود. بنابراین برای جذب آنها باید راهکارهای مناسبی داشت ، حتی آنهایی که باری به هر جهت دنبال برنامه ای هستند باید کاری کرد که مخاطب رسانه ما باشد . این مسئله مستلزم شناخت مخاطبان  ، روحیات و رفتارهای عمومی آنها ، فرهنگ و مولفه های فرهنگی و تجربیات شخصی آنها را شناخت ، تا مسیر رسانه ای  برای آنها آن باشد که صاحبان رسانه به دنبال آن هستند. هر چند در برخی موارد ادعا شده که مخاطب با استفاده از رسانه به آنها عادت کرده و وابسته می شود؛ اما وجود هزاران شبکه رادیویی  متنوع باعث شده تا مخاطب از وابستگی به یک رسانه دوری جوید .
وابستگی مخاطب:
نظریه وابستگی مخاطب فرض می کند رسانه های گروهی چونان برای جامعه سرنوشت سازند که مخاطب برای کارکرد های اجتماعی معینی به آنها وابسته است با این نظریه از دیدگاه کارکرد گرایانه جامعه نشات می گیردکه برای کسب اطلاعات  در باره محیط ، انتقال ارزشهای فرهنگی و حتی سرگرمی ، مخاطب به رسانه ها وابسته است .
این وابسته گی به خاطر وجود دو نیاز است :
نیاز به دانستن اطلاعات نیاز به نداستن و گریز از واقعیات
این نظریه بر روابط سه گانه رسانه ها ، مخاطبان  و جامعه تاکید دارد. در هر یک از سه واحد (( جامعه ، رسانه ، مخاطب)) عواملی برای افزایش یا کاهش وابستگی وجود دارد .  میزان ساختار اجتماعی می تواند بر وابسته گی مخاطب بر رسانه تاثیر گذار باشد . بی نظمی ، تضاد و تغییرات سریع در جامعه ، تشویش و ابهام ذهنی مردم را بیشتر و منجر به وابسته گی آنها به رسانه ها ارزیابی می کنند .
ویژگی و اصول نظریه وابسته گی
مردم در تمام جوامع به اطلاعات  نیاز دارند تا برای مسائل متعدد ی مثل تغذیه ، مسکن ، اشتغال و ....... به آن مراجعه کنند .جوامع شهری از مردمی که مشابهه هم نیستند و با ویژگی های متفاوت نژادی ، شغلی و تحصیلی تشکیل شده که مخاطب برای آگاهی از دیگران و ویژگی های آنها به رسانه ها وابسته  است .مردم اطلاعات  ناچیزی را از طریق سینه به سینه و شبکه های نهادینه شده اجتماعی دریافت می کنند .بنابر اصول مذکور مردم بیشتر و بیشتر به رسانه ها وابسته  می شوند.
بنابراین ، وابسته  گی با تداوم نیازها در زندگی منجر به تاثیر بیشتر رسانه ها بر مخاطبان  می شود.
ابعاد وابسته گی :
وابسته گی  به رسانها دارای دو بعد اجتماعی و فردی است . در سطح اجتماع رسانه ها جزء جدائی ناپذیر نهادهای اجتماعی ، اقتصادی ، سیاسی ، آموزشی و ..... هستند؛ در سطح فردی مخاطبان  به طرز وسیعی از اطلاعات  و سایل ارتباط جمعی در زندگی روزمره خود سود می برند . در جهان امروز مردم مناطق صنعتی به طور گسترده به رسانه ها وابسته شده اند و دلیل اصلی آن این است که روابط بین فردی در جوامع صنعتی به عمق و وسعت روابط بین فردی  جوامع ماقبل صنعتی نیست و افراد برای گرفتن اطلاعات  مورد نیاز خود به سایر منابع مثل رسانه ها روی می آورند .برخی نویسندگان ادعاهای شدیدی در باب وابسته گی  مردم به رسانه ها مطرح کرده اند ، آنان گزارش می دهند بسیاری از مردم بدون تلویزیون کاملا احساس سردرگمی میکنند . گر چه بدون تلویزیون مردم احساس محرومیت می کنند ولی در مورد شدت وابسته گی  به آن در مواقعی تردید وجود دارد و بستگی به اوضاع و شرایط دارد مثل شرایطی چون درآمد کم یا  محدود شدن در خانه که شدت وابسته گی  را افزایش می دهد همچنین این نظریه برای رسانه ها بیش از حد ، حق تقدم قائل می شود و از نقش های دیگر نهادهای اجتماعی مثل خانه ، آموزش ، مذهب و..... چشم پوشی می کند و تاثیر آن را به مخاطب نادیده می گیرد ، البته نکته حائز توجه این است که وابسته گی  مخاطب به رسانه یک طرفه نیست و رسانه ها هم به نوعی برای پاسخگویی به مخاطب وابسته اند و اگر به مخاطب توجه نکنند آن رسانه روی گردان می شود و به رسانه های دیگر گرایش می یابد ؛ رسانه هایی که نیاز او را مرتفع سازد .
بنابراین با توجه به اینکه وابسته گی  مخاطب به رسانه ها با دشواری ها روبروست و در این زمینه فعال بودن مخاطب کما بیش به اثبات رسیده است و عقیده بر این است که درباره اطلاعات  و اخبار ارائه شده ؛ مخاطب به فکر و تعقل رو می آورد ، نظریه هایی به وجود آمده اند که نقش فعالی به مخاطب قائل هستند و مخاطب را ارج و ارزش بالاتری قائلند .
از جمله این نظریه ها استفاده و رضا مندی است که رویکرد اصلی ما در این بررسی است و مبنای اصلی مطالعه حاضر بر اساس آن استوار می باشد.
رویکرد مطالعات در زمینه استفاده و رضا مندی مخاطبان
(( رسانه ها با فرد چه می کنند؟))-  (( فرد با رسانه ها چه می کنند؟ ))
به طور اجمال این دو سئوال تمایزهای بین دو سنت گسترده مطالعات که مدت طولانی بر بررسی درباره پیوند بین مخاطب و رسانه سایه افنکنده بود ، را برای ما روشن می سازد در سئوال اول بررسی و مطالعه درباره اثرات و در سئوال دوم مربوط به استفاده و رضامندی است. اما توجه بیشتر در این عرصه بر رویکردهای با مخاطب محوری است . در رویکرد استفاده و رضامندی فرض بر این است که افراد کم بیش به صورت فعال ، دنبال محتوایی هستند که بیشتر خوشنودی را فراهم کند . درجه خشنودی بستگی به نیازها و علایق فرد دارد . افراد هراندازه که بیشتر احساس کند که محتوی ارائه شده واقعی و نیاز آنان را برآورده می کند احتمال اینکه آن محتوی را نتخاب کنند ، بیشتر است .
بنابراین علت استفاده از رسانه ، تجربه کردن مسائلی است که از شرایط اجتماعی ، فرهنگی و روانی ناشی می شود؛ موضوعاتی از قبیل جستجوی اطلاعات  ،انحراف توجه ، تماس اجتماعی ، فراگیری اجتماعی و رشد است .
حال برای حل آنها و برآوردن نیاز است که مخاطب دست به دامن رسانه ها می شود اگر استفاده از رسانه انتخابی نبود نمی شد آن را ابزاری مناسب برای حل مسئله به شمار آورد یا حتی آن را واجد معنایی خاص برای استفاده کننده دانست . پژوهش های 40 سال اخیر نشان می دهد که مخاطبان  تجربه استفاده از رسانه خود را در قالب اصطلاحات کارکرد گرایانه (( یعنی حل مسئله  و برآورد ساختن نیاز )) بیان می کنند.
نیازها و انگیزه ها :
بحث فرایند استفاده و رضامندی معمولا با نیازهای فرد شروع می شود در تدوین های اولیه این الگو ، کم و بیش نیاز ها را با نیازهای اساسی برابر می دانستند ، تازه ترین تحولات در این نظریه نشان میدهد که نیازهای ذیربط در سطوح دیگر نیز دیده می شوند . این مساله ما را ترغیب می کند که علایق عمیق تر را نیز جزء ها ی ذیربط به شمار آوریم .
انگیزه ها از نیازها ناشی می شوند و جنبه های کنشی ها آنها را تشکیل می دهند . در باب انگیزه ها ، طبقه بندی گوناگونی مطرح است که یکی از مطرح ترین آنها به شرح ذیل می باشد :
آگاهی : مشورت خواهی ، جهت گیری در مورد رویدادها در بخشی های مختلفی محیط و یادگیری.هویت شخصی : کسب خودآگاهی ، یافتن الگوهای رفتار ، تقویت ارزشهای شخصی.فراغت: آرامش ، دوری از مشکلات روزمره ، پرکردن وقت و ارضای نیازهای روحی.یگانگی و کنش متقابل اجتماعی : آگاهی از شرایط دیگران ، فراهم کردن امکان برقراری رابطه با دیگران ، آگاهی از چگونگی ایفای نقش خود و ایجاد پایه ای برای کشش متقابل اجتماعی .
زمینه های جامعه شناختی :
مخاطب موجودی ذهن گرا نیست بلکه موجودی اجتماعی است زمینه اجتماعی دریافتی بسیار پیچیده قابل شناسایی است . قابل توجه آنکه بین رضا مندی مخاطب و متغییر هایی چون سن ، جنس ، درآمد ، الگوهایی ارتباطی خانواده ، طول زمان اقامت در محل و عضویت در سازمانها ، هبستگی آماری وجود دارد . برای شناختن زمینه های جامعه شناختی نظریه استفاده و رضامندی تنها به کارگیری متغیرهای جمعیت شناختی آماری کافی نیست و می بایست متغییر های پیچیده اجتماعی نیز قرار گیرد.
زمینه های روان شناختی :
رویکرد استفاده و رضامندی از همان ابتدا با برخی از نظریه های روانشناختی مانند (نظریه ارزش و انتظار) به توضیح رابطه مخاطب و رسانه پرداخته است . موضوع اصلی مورد توجه محققان ارزش و انتظار بر این باور است که ( رفتار انسان تحت تاثیر ادراکی است که او از احتمال بروز آن رفتار و ارزش و پیامدهای آن دارد ). بنابه این نظریه ، گرایش نزدیک شدن به محرک محیطی ، حاصل ضرب دو ساز ،  انتظار و ارزش است . مفهوم انتظار در این نظریه با مفهوم پیامد یکی است . ضمن آنکه دو سازه ارزش و انتظار پیچیدگی خاص خود را دارد . برای مثال رضایت های پیش بینی کننده بسته به اینکه موضوع دارای چه ارزش های بیرونی ، درونی ، سلیقه ای ، اخلاقی و فرهنگی باشد ؛ بسیار متفاوت است .
در مجموع با توجه به نکات فوق طرح این پرسش که چگونه می توان به انتظارات و انگیزه های استفاده از رسانه ها دست یافت بسیار رهگشاست چرا که نظریه ها و پیش فرض های گوناگون روانشناختی و چامعه شناختی بر استفاده از رسانه ها مورد توجه قرار گرفت و به تعبییری ، رضایت برآمده از رسانه ها تنها جنبه روانشناختی ندارد بلکه با نقش مخاطبان  نیز پیوندی اساسی دارند .
وقف :
برای نگاه به وقف باید یک حس تاریخی داشته باشیم وقف نقطه اتصال زمان حال به دستاوردهای پیشینیان است. که این دستاوردها باقی مانده اند یا از بین رفته اند در صورتی که وقف ساز و کاری است که باعث می شود سرمایه ها و دستاوردهای گذشتگان پایدار مانده و برای آیندگان به یادگار بماند. همان طور که قنات هزاران سال چشمه های آب موجود در دل زمین را می کشید و به مردم جامعه می رساند ، هر وقفی به مثابه یک قنات است که سرمایه های موجود در دل تاریخ را بیرون کشیده و در طول سالیان متمادی  در اختیار نیازمندان جامعه قرار می دهد . تعداد موقوفاتی که از بین رفته اند بسیار بیشتر از آنهایی است که باقی مانده اند از این روست که حفظ موقوفات کاری بسیار دشوار و امری پیچیده است. از مشکلات ادارات اوقاف که سبب بروز چنین کاستی هایی نیز شده است پس باید مرجعی برای راهنمایی واقفان با هدف وقف صحیح وجود داشته باشد و آن مرجع با توجه به آنچه در صدر این مقاله ذکر شد می تواند رسانه های ارتباط جمعی علی الخصوص شبکه های رادیویی و تلویزیونی سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران در گستره  ملی یا استانی  باشد.یقیناً برکات وقف و موقوفات طبق نیات واقفین به متن اصلی جامعه برگشت خواهد کرد و از جمله مسایل مهمی است  من جمله برای  اصحاب رسانه که باید به آن بپردازند موضوع تبلیغ وقف ،حفظ و احیای موقوفات می باشد.
رسانه ها با تبیین و ترویج وقف که از آن بر جامعه اسلامی قابل تصور است می توانند می توانند راهنمای خوبی برای واقفان باشند . چرا که با پرداخت مناسب موضوع ساختار و قالب ها ی متفاوت و متنوع سبب خواهد شد تا با احیای فرهنگ وقف ، موقوفات را در جهت درستی که هم از نظر کارآمدی و هم از لحاظ اثر بخشی منطبق بر نیازهای محوری و اصلی جامعه هدایت نماید
وقفنامه‏های کهن، هر یک راوی وقایع گوناگون اجتماعی و فرهنگی این سرزمینند و با استناد به آنها می‏توان بخش اعظمی از تاریخ فرهنگی واجتماعی ایران را از نو نگاشت که  در دوره 60 ساله ظلم خاندان پهلوي عليه وقف مخصوصا در زمان اصلاحات ارضي ، موقوفات به طور رسمي فروخته شد و تبليغات و تبعات بسيار منفي را براي اين سنت حسنه اسلامي به ارمغان آورد که انتظار می رود  رسانه های ارتباط جمعی بویژه صدا وسیمای با بررسی و ارزیابی  عملکرد متوليان وقف زوایای پنهان وقف و دخل و تصرف های شخصی را در ارتباط با وقف به چالش بکشاند.  البته در طول  سال هاي اخير با جدیدت  مسئولان محترم کشوری و استانها و همراهی و همکاری رسانه های ارتباط جمعی ، مخصوصا صداو سیما در فرهنگ سازي و اصلاح نگرش جامعه نسبت به مقوله وقف انجام گرفته و سبب ارتقاء و رشد فرهنگ وقف در کشور ایران اسلامی به ارمغان آورده است  احیای فرهنگ وقف تنها با حضور موثر و تعیین کننده رسانه های ارتباط جمعی و علی الخصوص شبکه های رادیویی و تلویزیونی در گستره استانها و سراسری امکان پذیر خواهد شد
تنوع موقوفات به تناسب رشد حوزه تمدن اسلامی، متفاوت بوده و در هر برهه ای ، نیازهایی جدید پدید آورده است . امروز رسانه‏های کشور در شناسایی ایننیازها و تطبیق آن با فرهنگ وقف، نقشی مهم و بسزا دارند. مطبوعات می‏توانند نقش موقوفات را در جلوگیری از انباشت ثروت، تبدیل ثروت فردی به پشتوانه عمومی و در نهایت، حرکت در مسیر آرمان عدالت خواهی اسلامی هموار کنند.
نقش وقف در تعظیم شعائر دینی و عبادی حائز اهمیت بوده و بیشترین موقوفات جامعه ما بر طبق نیات واقفین در جهت پاسداشت شعائر دینی و ترویج معارف اسلامی می باشد و از جمله مصارف وقف در این موارد عبارتند از : ساخت مسجد و تکایا ، حسینیه ها ، برپایی مجالس عزاداری برای سید و سالار شهیدان امام حسین (ع) ، برگزاری مسابقات قرآن کریم در سطح داخلی و بین المللی ، چاپ و نشر قرآن و کتب دینی ، اعزام مبلّغ دینی به مناطق محروم در ماههای رمضان ، محرم و صفر ، ایام فاطمیه و ... مرمت و بازسازی امامزادگان که وجود مزارهای امامزادگان که به نوعی کانون معنوی اسلام تلقی می شوند که باز در این جا این رسانه است که می تواند به معنای واقعی که رسانا ، زبان گوياي موضوع وقف باشد تا بتوانند كاركردهاي وقف را نسبت به نيازهاي روز تبيين كنند.
توجه به استفتائات مقام معظم رهبری در باب وقف در حل بسیاری از مشکلات وقف راهگشاست و رسانه ها هم به نوبه خود  می توانند با درج احکام وقف بصورت روزانه در این مسیر گام بردارند. به مدد موقوفات بسیاری از دانشمندان از خانواده‏های فقیر و تهیدست برخاسته و بر کرسی تدریس بزرگترین مراکز علمی و پژوهشی عصر خویش تکیه زدند. به مدد موقوفات دانشمندان با اطمینان خاطر از مغرب جهان اسلام به حرکت در می‏آمدند و بی‏هیچ دغدغه‏ای از گذران و معیشت زندگی، شهرها را می‏پیمودند و در شرق جهان اسلام، در آرامش کامل به تدریس و گفت و گو با اصحاب فکر و فرهنگ اشتغال می‏ورزیدند.تلاش انسان برای بقاء مسئله ای است که دانشمندان و روانشناسان بسیار به آن پرداخته اند و در آموزه های دینی ما نیز به آن اشاره شده است، چنانچه در قرآن آمده همه چیز فانی است جز وجه خداوند تبارک و تعالی. در وقف مشاهده می کنیم که افراد مال خود را در جهت عام المنفعه صرف می کنند که این امر به وجه خدا نزدیک است و هر چیزی که در جهت و راه خدا باشد ماندگار است. همانطوریکه افرادی اقدام به وقف اموال و دارا یی های خود می کنند رسانه ها هم در این زمینه گام بردارند و گوشه ای از صفحات و منوی کاری خود را به معرفی وقف و بقاع متبرکه اختصاص دهند و به معرفی جایگاه والای وقف بپردازند.
رسانه هااعم از خبر گزاری، مطبوعات و مخصوصا صدا وسیما نقش تعیین کننده ای  در تبيين فرهنگ و اهداف وقف دارند و از جمله مهمترين وظايف رسانه ها تبیین نمودن اهداف وقف و پرسش درباره چگونگي پرداختن به آن در سطح جامعه و در ميان مردم است .
از آنجايي كه بايد روش هاي جديد و شيوه هاي نو در مديريت جديد موضوع وقف با توجه به نيازهاي روز ابداع شود، رسانه ها در اين راستا مهمترين نقش را دارند. رسانه ها بايد بعنوان يك پل و رابط بين متوليان، اصحاب وقف  و كساني كه مي توانند در اين حوزه فعاليت كنند ارتباط برقرار نمايند. رسانه ها می توانند با ابتكار و نوآوري در حوزه وقف ورود کرده  و كاركردهاي وقف را نسبت به شبكه مسائل فرهنگي و اجتماعي و موضوعيت وقف با زبان روز بيان نمايند.رسانه می تواند فاصله بين كساني كه استعداد  وقف  کردن در افراد را شکوفا کرده و فاصله آنها  را به وقف نزدیک نمود  و مخصوصا  در سال جهاد اقتصادي رسانه بتواند مخاطبين حوزه وقف را حساس نموده و به سراغ نخبگان برود.
وقف، الگویی اقتصادی است که تعدیل ثروت و ترسیم مرزبندی مطلوب میان مالکیت و بهره‏وری از ثمرات آن است. بجاست که این نهاد ارزشمند از طریق رسانه‏ها به ویژه آنها که قابلیت ارسال پیام به خارج از مرزها را دارند، به جهانیان معرفی شود؛ چه بسا که در سایة این اقدام بتوان، شاخص‏های عدالت و تعادل اقتصادی را که اقتصاد جهانی را که امروزه دوچار چالش شده و به سوی ورشکستگی اقتصادی می رود  به شدت نیازمند آن است، از اعماق فرهنگ و تمدن اسلامی به عرصه جهانی ارائه نماید.
یکی از راهکارهای احیای سنت وقف عمل به نیات واقفان، نظارت بر موقوفات، تدوین و ساماندهی وقف‏نامه‏ها و برخورد با متصرفان موقوفات است که این امر نیز مستلزم اطلاع‏رسانی و گسترش آگاهی‏های عمومی درباره‏ی وقف، ما را به حفظ و اشاعه‏ی این پشتوانه‏ی عظیم تمدنی دلالت خواهد کرد. از سوی دیگر افزایش اعتماد اجتماعی نسبت به وقف و موقوفه، نیازمند اطلاع‏رسانی متناسب با نیازها و اقتضائات امروزین این نهاد است.
رسانه‏ها می‏توانند با برجسته‏سازی نقش کمک های مردمی و حرمت‏گزاری به واقفان و موقوفات، گامی بلند در احیای سنت حسنه وقف بردارند.
تبليغات در دنيا حرف اول را مي زند و اگر رسانه ها در دنيا در جهت مثبت تبليغات گام بردارند به طور حتم تاثيري غيرقابل انكار خواهند داشت.رسانه‏های کشور می‏توانند روح مواسات و خیرخواهی را در آحاد ملت برانگیزند، رشد موقوفات کشور را در برابر دیدگان مردم ترسیم کنند و با تذکر مسؤولیت الهی، انسانی، تاریخی و تمدنی نسل حاضر در قبال آیندگان، اهمیت «عدالت بین نسلی» را که از طریق موقوفات تحقق می‏یابد، بیان کنند و این به عهده‏ی رسانه‏هاست که در ایفای رسالت‏ آگاهی بخشی خود نیازهای روز وقف را بشناسند، وقف نوین و امروزین و شرایط و بسترهای توسعه‏ی آن را بازگو کنند و به این پرسش مهم پاسخ دهند که چرا جامعه‏ی امروز به وقف، نیازمند است.
رسانه‏ها به توسعه‏ی اطلاع‏رسانی وقف برای کمک به افزایش کمی و کیفی نشریات وابسته به موقوفات دینی و فرهنگی باید  آمادگی لازم را پیدا بکنند که  تاریخ ایران اسلامی، حاکی از آن است که وقف در ادوار گوناگون، مجموعه‏هایی متنوع از نیازهای اجتماعی ایرانیان مسلمان را پاسخ می‏داده است و در عصر کنونی نیز می‏توان با نیازسنجی و امکان‏یابی مناسب، به الگوهای جدیدی از موقوفات دست یافت و فرهنگ وقف را هدایت کرد، از جمله‏ی این الگوها، «موقوفات مطبوعاتی» خواهد بود که می‏توان با اتکاء به آن، رسانه‏های گوناگون دینی و فرهنگی را با اتکا به منافع مادی و دستاورد‏های معنوی وقف انتشار داد.
بی‏شک، نیل به مجموعه این اهداف در گرو همفکری و همکاری خانواده بزرگ اطلاع‏رسانی کشور یعنی صدا ، سیما ، روزنامه ها و .... و نیز خیّرین بزرگوار و اصحاب محترم وقف است.
پیشنهادها و راهکارهایی که می تواند نقش رسانه در خصوص وقف را متبلور سازد:
در وقف بايد مخاطب شناسي، زمان شناسي و نياز شناسي توسط رسانه مد نظر قرار بگيرد.راه اندازی «موقوفات مطبوعاتی»و رسانه ای در کشور من جمله انتشار روزنامه ای  با نام وقفاطلاع‏رسانی و گسترش آگاهی‏های عمومی درباره‏ی وقفایجاد بستر مناسب برای شناخت نیازهای جامعه و سوق دادن واقفین به این سمتحضور و نقش رسانه در  عمده‏ترین شاخه ‏های وقف و موقوفه در جهان اسلام، حول محور دانش و آموزش و خردورزیرسانه می تواند فاصله بين كساني كه توان وقف دارند را كم کرده و در سال جهاد اقتصادي بتواند مخاطبين حوزه وقف را حساس نموده و به سراغ نخبگان برودهمانطوریکه افرادی اقدام به وقف اموال و دارا یی های خود می کنند رسانه ها هم در این زمینه گام بردارند و گوشه ای از صفحات و منوی کاری خود را به معرفی وقف و  جایگاه والای آن اختصاص دهند.ایجاد شبکه وقف توسط صداو سیمازدودن غبار وقف و از جمله شبهه های در این زمینه توسط رسانه ایجاد میان پرده در  خصوص وقف توسط شبکه های مختلف صدا و سیما
ما بدان مقصد عالی نتوانیم رسید                   هم مگر پیش نهد لطف شما گامی چند
برچسب ها  

نظرات کاربران پیرامون این مطلب

انصراف از پاسخ به کاربر